Trong xã hội hiện đại, việc nam nữ sống chung như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn ngày càng phổ biến. Khi mối quan hệ chấm dứt, tranh chấp về tài sản thường là vấn đề phức tạp và gây nhiều bức xúc. Không ít người cho rằng sống chung lâu năm thì đương nhiên được chia tài sản như vợ chồng hợp pháp. Vậy theo quy định pháp luật hiện hành, chia tài sản khi sống chung không đăng ký kết hôn được giải quyết như thế nào?
Sống chung không đăng ký kết hôn có được pháp luật công nhận là vợ chồng không?
Theo khoản 1 Điều 9 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014: “Việc kết hôn phải được đăng ký và do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện theo quy định của pháp luật”.
Khoản 1 Điều 14 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 tiếp tục quy định: “Nam, nữ có đủ điều kiện kết hôn theo quy định của Luật này chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn thì không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ giữa vợ và chồng”.
Như vậy, sống chung không đăng ký kết hôn không được pháp luật công nhận là quan hệ vợ chồng hợp pháp, dù có sống chung lâu dài hay có con chung.
Sống chung không đăng ký kết hôn có được chia tài sản không?
Nguyên tắc giải quyết tài sản khi sống chung
Khoản 2 Điều 14 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định rõ: “Quyền, nghĩa vụ đối với tài sản, nghĩa vụ và hợp đồng giữa các bên được giải quyết theo thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì giải quyết theo quy định của Bộ luật Dân sự”.
Điều này cho thấy: Sống chung không đăng ký kết hôn vẫn có thể được chia tài sản, nhưng không áp dụng chế độ tài sản vợ chồng mà giải quyết theo quan hệ dân sự thông thường.
Theo đó, nếu chứng minh được hai bên cùng góp tiền, góp công sức thì tài sản được xác định là tài sản chung theo phần, và việc chia sẽ dựa trên tỷ lệ đóng góp thực tế của mỗi bên.
Ai có nghĩa vụ chứng minh khi yêu cầu chia tài sản?
Theo Điều 91 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015: “Đương sự có nghĩa vụ chứng minh để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình”.
Do đó, khi yêu cầu chia tài sản khi sống chung, mỗi bên phải chứng minh:
Có sự đóng góp vào việc tạo lập tài sản
Tài sản được hình thành trong thời gian sống chung
Có thỏa thuận hoặc căn cứ xác lập sở hữu chung
Không chứng minh được thì Tòa án có thể không chấp nhận yêu cầu chia tài sản.
Trường hợp có con chung thì việc chia tài sản có khác không?
Việc có con chung không làm phát sinh quan hệ vợ chồng, nhưng ảnh hưởng đến:
Nghĩa vụ cấp dưỡng
Quyền nuôi con
Việc đảm bảo điều kiện sống cho con chưa thành niên
Theo khoản 2 Điều 15 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014: “Quyền, nghĩa vụ giữa cha mẹ và con trong trường hợp này được giải quyết như trường hợp cha mẹ và con trong hôn nhân hợp pháp”.
Tuy nhiên, việc chia tài sản vẫn áp dụng theo quy định dân sự, không tự động ưu tiên như khi ly hôn.
Có thể khởi kiện yêu cầu chia tài sản khi sống chung không?
Câu trả lời là có.
Tranh chấp về chia tài sản khi sống chung được xác định là tranh chấp dân sự và thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
Người có yêu cầu cần chuẩn bị:
Đơn khởi kiện
Chứng cứ chứng minh quá trình sống chung
Chứng cứ về việc tạo lập tài sản
Rủi ro pháp lý khi sống chung không đăng ký kết hôn
Từ thực tiễn giải quyết tranh chấp, có thể thấy một số rủi ro lớn:
Khó chứng minh tài sản chung
Dễ bị mất quyền lợi nếu không đứng tên tài sản
Không được bảo vệ theo chế độ tài sản vợ chồng
Tranh chấp kéo dài, tốn kém thời gian, chi phí
Đây là lý do vì sao pháp luật luôn khuyến khích đăng ký kết hôn hợp pháp.
Kết luận
Tóm lại, sống chung không đăng ký kết hôn vẫn có thể được chia tài sản, nhưng không chia theo chế độ vợ chồng mà giải quyết theo quy định của Bộ luật Dân sự dựa trên công sức đóng góp và chứng cứ cụ thể. Việc không đăng ký kết hôn tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý, đặc biệt khi phát sinh tranh chấp về tài sản. Do đó, mỗi cá nhân cần nhận thức rõ quyền và nghĩa vụ của mình để tự bảo vệ lợi ích hợp pháp.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
