Trong thực tế, nhiều người lập di chúc khi tuổi cao, sức khỏe yếu hoặc đang điều trị tại bệnh viện nên không thể trực tiếp đến văn phòng công chứng. Khi đó, câu hỏi được đặt ra là công chứng di chúc ngoài trụ sở có được pháp luật cho phép hay không, và nếu có thì điều kiện thực hiện như thế nào để bảo đảm giá trị pháp lý. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng bởi di chúc gắn liền với ý chí cuối cùng của người để lại tài sản và thường phát sinh tranh chấp sau khi người lập di chúc qua đời. Việc hiểu đúng quy định sẽ giúp hạn chế rủi ro pháp lý cho cả người lập di chúc và người thừa kế.
Công chứng di chúc ngoài trụ sở là việc công chứng viên thực hiện công chứng di chúc tại địa điểm khác ngoài trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng, theo yêu cầu của người lập di chúc, trong những trường hợp pháp luật cho phép.
Khác với nhiều loại hợp đồng, di chúc mang tính chất đơn phương, thể hiện ý chí cá nhân của người lập di chúc. Do đó, việc công chứng ngoài trụ sở đối với di chúc đòi hỏi công chứng viên phải đặc biệt thận trọng trong việc kiểm tra năng lực hành vi dân sự, sự minh mẫn và tính tự nguyện của người lập di chúc.
2. Căn cứ pháp lý cho việc công chứng di chúc ngoài trụ sở
Việc công chứng di chúc ngoài trụ sở được điều chỉnh bởi các văn bản pháp luật sau:
Luật Công chứng 2014;
Bộ luật Dân sự 2015.
Theo Điều 44 Luật Công chứng 2014: “Việc công chứng phải được thực hiện tại trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng, trừ trường hợp công chứng ngoài trụ sở theo quy định của Luật này”.
Đồng thời, Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 quy định điều kiện có hiệu lực của di chúc, trong đó nhấn mạnh người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt, tự nguyện tại thời điểm lập di chúc.
Như vậy, pháp luật không cấm công chứng di chúc ngoài trụ sở, nhưng chỉ cho phép thực hiện khi đáp ứng đủ điều kiện theo luật định.
3. Những trường hợp được phép công chứng di chúc ngoài trụ sở
3.1. Người lập di chúc già yếu, không thể đi lại
Đây là trường hợp phổ biến nhất trong thực tiễn công chứng di chúc ngoài trụ sở. Người cao tuổi, sức khỏe suy giảm, không thể tự di chuyển đến trụ sở văn phòng công chứng có quyền yêu cầu công chứng viên đến nơi cư trú để lập và công chứng di chúc.
Tuy nhiên, công chứng viên vẫn phải trực tiếp đánh giá khả năng nhận thức và làm chủ hành vi của người lập di chúc tại thời điểm công chứng.
3.2. Người lập di chúc đang điều trị tại bệnh viện hoặc cơ sở y tế
Người đang điều trị bệnh nặng, nằm viện dài ngày nhưng vẫn còn minh mẫn, tỉnh táo có thể yêu cầu công chứng di chúc ngoài trụ sở tại bệnh viện.
Trong trường hợp này, công chứng viên thường yêu cầu thêm tài liệu y tế hoặc xác nhận của cơ sở điều trị để làm căn cứ đánh giá tình trạng sức khỏe và năng lực hành vi dân sự của người lập di chúc.
Ngoài các trường hợp nêu trên, pháp luật cho phép công chứng ngoài trụ sở khi người lập di chúc có “lý do chính đáng” không thể đến trụ sở công chứng, chẳng hạn:
Người khuyết tật nặng;
Người đang trong tình trạng nguy kịch;
Trường hợp khẩn cấp cần ghi nhận ý chí cuối cùng để tránh tranh chấp về sau.
Việc xác định lý do chính đáng thuộc thẩm quyền và trách nhiệm nghề nghiệp của công chứng viên.
5. Các trường hợp công chứng viên có quyền từ chối công chứng di chúc ngoài trụ sở
Công chứng viên có quyền từ chối công chứng di chúc ngoài trụ sở nếu:
Người lập di chúc không còn minh mẫn, có dấu hiệu mất năng lực hành vi dân sự;
Có nghi ngờ về việc di chúc không phản ánh đúng ý chí tự nguyện;
Có dấu hiệu tranh chấp, khiếu kiện giữa những người liên quan;
Yêu cầu công chứng ngoài trụ sở chỉ nhằm mục đích tiện lợi, không có lý do chính đáng;
Địa điểm công chứng không bảo đảm điều kiện để thực hiện nghiệp vụ công chứng.
Việc từ chối trong các trường hợp này nhằm bảo vệ giá trị pháp lý của di chúc và hạn chế rủi ro nghề nghiệp cho công chứng viên.
6. Giá trị pháp lý của di chúc được công chứng ngoài trụ sở
Theo Điều 5 Luật Công chứng 2014, văn bản công chứng có hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng viên ký và đóng dấu của tổ chức hành nghề công chứng.
Do đó, di chúc được công chứng ngoài trụ sở, nếu được thực hiện đúng trình tự và điều kiện pháp luật, có giá trị pháp lý và giá trị chứng cứ như di chúc được công chứng tại trụ sở. Tòa án không phân biệt hiệu lực của di chúc dựa trên địa điểm công chứng, mà căn cứ vào tính hợp pháp của quá trình công chứng.
7. Lưu ý quan trọng cho người dân khi yêu cầu công chứng di chúc ngoài trụ sở
Người có nhu cầu lập di chúc nên lưu ý:
Chuẩn bị đầy đủ giấy tờ tùy thân và giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản;
Chủ động thông báo rõ tình trạng sức khỏe cho công chứng viên;
Lựa chọn thời điểm lập di chúc khi bản thân còn minh mẫn, tỉnh táo;
Không gây áp lực để công chứng viên thực hiện công chứng khi không đủ điều kiện pháp luật.
Công chứng di chúc ngoài trụ sở là hình thức được pháp luật cho phép nhằm bảo đảm quyền lập di chúc của người không thể đến trụ sở công chứng. Tuy nhiên, đây là hoạt động mang tính nhạy cảm cao, đòi hỏi tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện về năng lực hành vi dân sự, sự tự nguyện và trình tự công chứng. Việc hiểu đúng và thực hiện đúng quy định sẽ giúp di chúc phát huy giá trị pháp lý, hạn chế tối đa tranh chấp thừa kế phát sinh về sau.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
